Memorial van 19 augustus 1942 in Dieppe: een bezoek aan het hart van de geschiedenis en de herinnering
Memorial van 19 augustus 1942 in Dieppe: een bezoek aan het hart van de geschiedenis en de herinnering
Vereniging JUBILEE – DIEPPE
Memorial van 19 augustus 1942
Ik kan niet zeggen dat ik een grote fan ben van filmische of
literaire onderwerpen over de Tweede Wereldoorlog. Aan de andere kant heb ik
wel een zekere interesse in de krijgsverrichtingen uit deze periode, zoals de
bunkers van Cap Fagnet in Fécamp, of in bepaalde gedenktekens: het monument en
de stele van het kamp Lucky Strike in Saint-Sylvain, nabij
Saint-Valery-en-Caux, de Jardin du Souvenir in Montivilliers of het
Memoriaal van Mageroy (Mardasson) in Bastenaken. Zodra ik de kans krijg om een
museum over dit onderwerp te bezoeken, zoals het Bastogne War Museum,
laat ik die nooit aan mij voorbijgaan.
Als voormalig militair word ik uiteraard aangetrokken door
onderwerpen als tactiek, bewapening, uniformen, voertuigen... Maar ik denk dat
voor alles de herdenkingsplicht mij diep in het hart raakt. Ik betreed deze
plaatsen plechtig, met respect en ontbloot hoofd, een beetje zoals in een
gebedshuis.
Dus toen Aurora me een dagje Dieppe voorstelde en het
bestaan van het Mémorial du 19 août 1942 vermeldde, zei ik zonder
aarzelen ja.
En ik werd niet teleurgesteld. Maar voor het zover is, is
een stukje geschiedenis op zijn plaats.
Om de situatie te begrijpen: we schrijven het jaar 1942. De
Sovjet-Unie droeg de zwaarste last van de strijd tegen Duitsland en eiste de
opening van een front in het Westen. Londen en Washington waren nog niet klaar
om een algemene invasie te lanceren, maar een grote aanval kon Stalin tonen dat
de westerse geallieerden actie ondernamen.
Bovendien was Churchill ervan overtuigd dat bij de landing
het innemen van havens van cruciaal belang zou zijn. Het innemen van de haven
van Dieppe kon dus een goede generale repetitie zijn voor de grote operatie.
Ongeveer twee jaar voor de definitieve landing zou deze
aanval het ook mogelijk maken om druk uit te oefenen op de Duitsers en om
tanks, luchtsteun en veldartillerie te testen.
Na de aanval leefde de nazipropaganda zich uit in de pers,
met name in Paris-Soir. De krant gebruikte herhaaldelijk de term
'landing':
- De landing in Dieppe was een schipbreuk, een klinkende mislukking. De geschiedenis van de mislukte Britse landingspoging in Dieppe... De tegenaanval tegen de gelande Britse troepen...
De pers beweerde ook dat de bevolking van Dieppe niet had
gereageerd en zelfs de Duitsers had geholpen om de vijand terug te drijven.
De werkelijkheid was echter heel anders:
- De geallieerden voerden een levensgrote missie uit, een soort pijnlijk leerproces, en geen operatie om zich duurzaam op het grondgebied te vestigen;
- Er waren pamfletten uitgegooid over de regio Dieppe. Daarin werd de bevolking uitdrukkelijk gevraagd niets te doen en werd verduidelijkt dat wat ging gebeuren geen landing in de klassieke zin van het woord was, maar een operatie ter voorbereiding op latere gebeurtenissen.
De aanval op Dieppe behelst dus niet zomaar een militaire
mislukking. Het was een bloedige operatie, maar ook een doorslaggevende
ervaring: de geallieerde soldaten bereikten verschillende van hun doelen,
verzamelden inlichtingen en maakten het mogelijk om essentiële lessen te
trekken voor toekomstige landingen.
Dit operationele succes werd echter betaald met
mensenlevens.
Tot zover het decor. Maar voordat ik u vertel over ons
bezoek, laat me u uitleggen wie achter dit alles zit.
Het Mémorial du 19 août 1942, gelegen nabij de
zeedijk, is ondergebracht in het voormalige gemeentetheater van Dieppe, een
gebouw in Italiaanse stijl gebouwd in 1826 en geklasseerd als historisch
monument in 1993. Geopend in 2002 op initiatief van de vereniging Jubilee,
belicht het de aanval aan de hand van archieven, voorwerpen, maquettes,
uniformen en films. De scenografie brengt ook hulde aan de slachtoffers en
veteranen: de namen van de vermisten staan in de hal, terwijl hun portretten
plaatsnemen op het voormalige podium. Deze dialoog tussen architecturaal
erfgoed, militaire geschiedenis en menselijke getuigenis maakt het memoriaal zo
uniek. (Uittreksel van hun website. Ik nodige u uit om deze vóór uw komst te
bezoeken: hij staat vol interessante en relevante informatie. Ik zal de link
aan het einde van het artikel plaatsen.)
Omdat de aanval voor de Duitsers geen totale verrassing was,
hoewel ze niet over een volledige kennis van de operatie beschikten, is het
doel van mijn artikel niet om u alles te onthullen, maar om u de verrassing van
het bezoek te laten.
We komen dus aan op de Place Camille-Saint-Saëns, voor een
gevel die "vrij modern" is voor een beschermd gebouw. Om kort te
gaan: er wordt gezegd dat het beschermd is, maar in dit geval staat het eerder
ingeschreven als historisch monument sinds 1993. Dit betekent met name dat deze
bescherming betrekking heeft op het interieurdecor en de theatermachinerie, en
dat het niet inhoudt dat elk extern element exact in de staat van 1826 moet
blijven.
Nadat we het controlepunt bij de ingang zijn gepasseerd en
onze toegangsprijs hebben betaald — een moment dat me alleen maar doet denken
aan de verschillende NAVO-controlepunten die ik tijdens mijn carrière heb
gekend, maar dan met glimlach, hoffelijkheid en alle nodige informatie voor ons
bezoek —, betreden we het museum van het memoriaal. Je voelt meteen de sfeer
van het theater, evenals een zekere plechtigheid bij de reeds aanwezige
bezoekers.
Er zijn twee manieren om deze zaal te verkennen: je kunt
eerst een ronde maken langs de verschillende vitrines, panelen en
krantenknipsels... Je bekijkt de wapens, uniformen, insignes en herinneringen
van de eenheden, en neemt vervolgens plaats om een video van ongeveer 45
minuten te bekijken, bestaande uit archiefbeelden, reconstructies en
getuigenissen van overlevende burgers en militairen. Maar sommigen verkiezen te
beginnen met de film om de geschiedenis beter in zich op te nemen alvorens de
zaal te ontdekken.
In de nacht van 19 augustus 1942 zet een vloot van ongeveer
250 schepen koers naar Dieppe. Aan boord bevinden zich 6 000 soldaten, onder
wie 5 000 Canadezen en 1 000 Britten — waaronder 50 Amerikaanse rangers
en 15 commando's van de Forces françaises libres —, evenals een
vijftigtal tanks. Deze overmacht wordt ondersteund door 864 geallieerde
vliegtuigen.
Hoewel er geen Belgische troepen bij deze missie betrokken
waren, was de Fabrique Nationale (FN) wel degelijk aanwezig.
Wie Canadezen zegt, zegt ook First Nations en Métis.
Degenen die mij kennen weten dat ik de Rode Weg beoefen, een inheemse
spiritualiteit, en dat ik in de loop van mijn leven drie arendsveren heb
ontvangen: één als erkenning voor wat ik heb volbracht aan dienstverlening —
met name het bekendmaken van de Abenaki en Innu aan Europeanen via mijn
vereniging Indian Soul —, een andere toen ik mijn Chanunpa (de
heilige pijp) ontving, en de laatste om door te geven aan Grootmoeder Blauwe
Wolk.
Als ik u hierover vertel, is dat omdat u tijdens uw bezoek
de gelegenheid zult hebben om stil te staan bij een vitrine met arendsveren. De
begeleidende tekst legt uit: Deze arendsveren, gedragen gedurende vijf
generaties waarvan één gebonden is aan een hoorn van een bisonkalf, evenals het
zoetgras dat gebruikt wordt voor gebeden, werden op 13 april 2009 neergelegd in
het Memoriaal van Dieppe door dhr. Ronald Cecil Meetous, vertegenwoordiger van
het reservaat "Thunderchild" in Saskatchewan (Canada), als eerbetoon
aan de inheemse soldaten uit deze provincie die op Franse bodem zijn gesneuveld
voor onze vrijheid. Ja, ook de inheemse naties hebben een zware tol betaald
aan de oorlogsinspanningen.
U zult ook twee bijzonder indrukwekkende elementen ontdekken
in dit memoriaal: de Gezichten van de Herinnering en de Muur van de
Vermisten, die eer betuigt aan 1 200 militaire slachtoffers en 46
burgerslachtoffers.
Conclusie: Als u, net als ik, geraakt wordt door de
herdenkingsplicht en de angst om te vergeten, nodig ik u uit om naar Dieppe te
reizen en een moment van bezinning te nemen in het Memoriaal. U zult er niet
helemaal hetzelfde uitkomen.
Mémorial du 19 août 1942
Place Camille-Saint-Saëns
76200 Dieppe
Frankrijk
Het memoriaal is geopend tot 8 november 2026. Na deze datum
is het wachten op het voorjaar van 2027.
Van vrijdag tot zondag, van 14.00 uur tot 17.30 uur.
Raadpleeg hun website voor meer informatie.